Vrouwen

Ontneem ‘m z’n naam

Afgelopen vrijdag gebeurde er iets vreselijks in Nieuw-Zeeland. Een man pleegde massamoord en liet de hele wereld meekijken. De grote platforms zijn druk bezig geweest de beelden te weren, maar iets online verwijderen blijkt ook voor de reuzen met al hun kennis over algoritmes, menselijk gedrag en leger aan moderators onmogelijk. Vervolgens duiken ‘stills’ van de dader uit de bewuste video op als illustratie bij berichtgeving in de reguliere pers en circuleert zijn naam rijkelijk. Ik werd er ongemakkelijk van.

Mijn ongemak zit ‘m in twee dingen. Ten eerste wil ik helemaal niet weten wie de schurk is. Ik wil zijn naam niet kennen en zijn gezicht niet zien. Het is al erg genoeg dat de naam en het gezicht van de massamoordenaar van Utøya voor eeuwig in mijn geheugen gegrift staan. Precies wat deze man beoogde: een naam in het collectieve geheugen van de wereld. Net zoals de dader in Nieuw-Zeeland beoogde door te livestreamen tijdens de moorden. Ik wil deze man niet in mijn hoofd moeten meedragen voor de rest van mijn leven.

Het tweede deel van mijn ongemak zit ‘m dan ook in het feit dat de media de dader zo makkelijk in de kaart speelt. Foto en naam zijn zo prominent aanwezig dat het bijna onmogelijk is deze informatie niet te zien. De crux zit ‘m in de herhaling. Door herhaling ga je het onthouden en dat is precies wat de dader wil: de eindeloze herhaling van zijn naam en daad. Net zo lang tot zijn naam collectieve kennis is geworden.

Ik was dan ook ontroerd toen ik vanochtend las dat de premier van Nieuw-Zeeland zijn naam nooit in de mond zal nemen.

He sought many things from this act of terror, but one was notoriety and that is why you will never hear me mention his name. […]To others I implore you: speak the names of those who were lost rather than the name of the man who took them. He may have sought notoriety, but we in New Zealand will give him nothing. Not even his name.

Ik zou willen dat kranten en nieuwszenders zich aansluiten bij deze strategie, maar ironisch genoeg zag ik deze video in een nieuwsbericht op The Guardian waar in de zesde zin de naam van de dader alweer genoemd wordt.

Als ik de naam niet wil weten, dan zit er voor mij niks anders op dan de nieuwssites selectief te scannen en nieuwsprogramma’s uit te zetten zodra het onderwerp aan bod komt. En dan nog kan ik alleen maar hopen dat de kracht van de herhaling dit keer geen vat op mijn onbewuste geheugen krijgt.

0

Kijktip: ‘Ik heb het niet gedaan’

Gister heb ik gefascineerd gekeken naar de documentaire ‘Ik heb het niet gedaan’ van Elena Lindemans. Ze volgt Romano van der Dussen, die ruim twaalf jaar vastzat in Spanje voor misdaden die hij niet heeft gepleegd.

Lindemans is er gedurende de twee jaar dat ze Van der Dussen volgde in geslaagd een compleet beeld te maken, maar dat ging niet vlekkeloos. Er zit een cruciale omslag in de documentaire waarover ze vertellen in de Volkskrant. Na die omslag wordt pas echt duidelijk welk leven Van der Dussen leefde voor de laatste arrestatie in Spanje.

Bijna negentig minuten lang werd ik heen en weer geslingerd tussen sympathie en afkeer voor deze man die overduidelijk geen lieverdje is geweest, maar wie ook onevenredig veel onrecht is aangedaan. Ook al zijn de interviews met Van der Dussen beheerst, de woede spat van het scherm. Na zien van het hele verhaal begrijp je het beter en hoop je alleen maar dat het leven rustiger voor hem zal worden.

Een goede documentaire die de moeite waard is om terug te kijken.

0

Kijktip: De Hoofdvrouw

De Hoofdvrouw vertelt het verhaal van Marijke, de dochter van een vrouw die haar gezin in de steek laat en zich aansluit bij een sekte. Daar wordt ze de belangrijkste vrouw naast de sekteleider en in die periode worden kinderen misbruikt. De documentaire begint met Marijke in beeld die vertelt dat ze het spannend vindt een middenweg te vinden tussen een ijskoning en alleen maar zoeken naar de tissues. Ze vervolgt dat ze graag een verhaal zou willen vertellen met een begin een midden en een einde, maar dat het alleen bestaat uit stukjes en losse flarden.

Zo wordt het verhaal onthuld. Niet van voor naar achter, maar in stukjes. Ze praat met haar vader, haar zus, tantes en oud-sekteleden. We zien alleen Marijke, de anderen blijven onscherp in beeld. Het klinkt saai, maar het is vanaf het begin duidelijk wat er voor Marijke zelf op het spel staat. Dit is het verhaal dat haar leven bepaald heeft, en nog steeds niet verwerkt is. Deze film lijkt haar poging wel een verhaal te kunnen maken van wat er gebeurd is, met begin, midden en eind.

Ik ben onder de indruk van het lef zoveel openheid te geven over een familiegeschiedenis die je eigenlijk liever wilt verzwijgen. Je bent getuige van haar rauwe emoties als ze na al die jaren haar moeder voor het eerst spreekt. Het echte verhaal dat in beeld wordt gebracht is hoe heftig het is om zo’n stuk geschiedenis een plek te moeten geven in je leven. Kijken dus!

Lees daarna ook het interview met de maker van de documentaire, Hester Overmars.

0

Leven als man om arts te kunnen worden. Het verhaal van Dr. James Barry

Leven als man om arts te kunnen worden. Het verhaal van Dr. James Barry

James Barry (Public domain)

Wat een verhaal. Een vrouw die zich haar hele volwassen leven voordoet als man, om arts te kunnen worden en in het Britse leger te dienen. Rond haar twintigste verandert Margaret Ann Bulkley in James Barry om aan de Universiteit van Edinburgh te studeren, op dat moment alleen toegankelijk voor mannen. Pas na haar dood, in 1865, wordt duidelijk dat James Barry een vrouw was. Het Britse leger stelt een embargo van honderd jaar in op de dossiers om te verbergen dat ze een vrouw jarenlang in dienst hebben gehad.

Lees het hele verhaal bij Atlas Obscura.

 

 

0