Het duurde even tussen deze en de vorige editie, maar de energie komt langzaam weer terug in mijn leven en dat geeft ruimte om weer veel te lezen rondom digitale zaken.
Het blijft frustrerend om te constateren dat de grootmacht aan de andere kant van de plas zich dieper en dieper ingraaft in ondemocratische maatregelen, mede dankzij abjecte techbro’s, waardoor wij onze digitale levens niet meer zeker zijn. Daarom is en blijft het belangrijk op de hoogte te blijven en de mensen om je heen, soms met microstapjes, uit het web van big tech los te peuteren. Het kan namelijk wel!
Leesze!
Elmine
P.S.: In deze editie komen links naar websites met betaalmuren voor. Deze website kan je helpen die artikelen zonder abonnement te lezen.
Bert, bedankt!
De verkiezingen zijn voorbij en dankzij de inspanningen van haarzelf en een hele grote groep nerds onder aanvoering van Bert Hubert, is het gelukt Barbara Kathmann met voorkeursstemmen te behouden als pleitbezorger in de Tweede Kamer voor een verstandige digitale strategie. Hoera!
Digitalisering sluit ook mensen buiten
In de Volkskrant een artikel over hoe digitalisering uitpakt als het niet inclusief ontworpen is: Digitalisering zorg sluit Nederlanders buiten: ‘Patiënten lopen weg bij een aanmeldzuil’. Een voorbeeld: als patiënten in een ziekenhuis een paar minuten later dan de afspraak bij de zuil staan, dan kunnen ze zich niet meer aanmelden. Gevolg is dat een deel van de patiënten weer omkeert en naar huis gaat, in plaats van zich te melden bij een medewerker om zich zo alsnog aan te melden voor de afspraak. Ander voorbeeld: de zuilen zijn niet goed te gebruiken voor mensen zittend in een rolstoel. Iedereen die wel eens in het ziekenhuis komt heeft ze dan ook vast wel zien staan, de medewerkers of vrijwilligers die anderen helpen zich aan te melden bij de digitale zuilen. Is dat dan efficiëntere zorg of vooral slecht ontwerp?
Over Big Tech
Blijkbaar is Apple’s eigen Intelligence nog niet in zicht, want ze sloten een deal met Google. Hoe dit technisch geïmplementeerd wordt, en of ik straks toch weer onverhoopt Google-klant ben is me nog niet helemaal duidelijk. Overigens, ik zal nooit wennen aan de geldbedragen die met dit soort deals gepaard gaan.
Deze week deed ook een interessante website de ronde (uit de koker van Francesca Bria): https://www.authoritarian-stack.info
This project maps the “Authoritarian Stack”—a network of firms, funds, and political actors turning core state functions into private platforms. Based on an open-source dataset of over 250 actors, thousands of verified connections, and $45 billion in documented financial flows.
Zeer interessant om doorheen te scrollen, zeker als je je nog niet bewust bent van de immense invloed die de techbro’s hebben via verschillende bedrijven waar ze in investeerden.
Ondertussen is de afzichtelijke bril van Meta ook op de Nederlandse markt. We moeten dus overal beducht zijn voor ‘glassholes’. 404 Media schreef al over het argument van Meta dat het niets anders is dan een telefoon (dat is het wel) en dat nerds allang hebben uitgevogeld hoe je het ledlampje tijdens filmen uitschakelt. Theresa Song Loong schreef voor Kennisnet dan ook niet voor niets een goed artikel dat scholen NU keuzes moeten maken of en hoe deze wearable devices toegestaan zijn. Song Loong doet nog een vriendelijke poging om ook de positieve kant te belichten en kansen te benoemen. Naar mijn bescheiden mening mag je vanaf nu alle mensen die een Ray-Ban (zonne)bril dragen weigeren ergens binnen te laten en tot paria’s verklaren.
Nu ik het toch over het onderwijs heb, Felienne Hermans schreef in Trouw een goed opiniestuk waarin ze zich verwondert over het verschil in omgang tussen de schaakcomputer (weet je nog, Deep Blue?) en de taalcomputer (je weet wel, LLM’s)
“De wereld van schaak is nauwelijks aangedaan door AI. Mensen zijn sinds de winst van Deep Blue niet minder gaan schaken, eerder meer. Schaakrobots doen niet mee aan wereldkampioenschappen. En zit jij een potje te schaken, dan is het een faux pas om even snel op je telefoon de beste zet op te zoeken, tenzij dat met wederzijdse instemming gebeurt.”
En dan schrijft ze iets dat me raakte:
Blijkbaar nemen we als samenleving het schrijven van teksten lang niet zo serieus als schaken. We zien het niet als een activiteit die een inherente waarde heeft. Wat zegt dat over de wereld waarin we kinderen grootbrengen?
Inderdaad…
Lees vooral het hele stuk. Lees het helemaal zelf, niet de samenvatting 😉
Potentiële kill switch in de bus
In een Deense krant werd uit de doeken gedaan hoe een Noors team twee bussen onderzocht in de diepste gangen van een mijn om ze onbespied te kunnen ontmantelen en uitvinden hoe de bussen in elkaar steken, vooral ook hoe ze op afstand verbinding maken met hun makers. De ene bus was van Nederlandse makelij. Ze vonden niets spannends. De andere bus kwam uit China en met die bus was wel wat aan de hand. Het probleem zat ‘m niet in de camera’s in de bus (ze kunnen dus niet op afstand burgers in andere landen volgen), maar wel met de computer die de accu en motor van de bus aanstuurt. Deze was via een SIM-kaart verbonden met het internet, zodat er op afstand updates naar de bus gestuurd kunnen worden. Dat is natuurlijk de crux. Een update kán ook een kwaadwillende update zijn. Een update waardoor alle bussen ineens stil komen te staan. Kortom, in Denemarken worden politici nu wat onrustig, want de halve busvloot in je land heb je niet een twee drie vervangen.
Het (a)sociale web
En dan nog maar weer even over de vooroordelen die de online wereld amplificeert. Onderzoekers hebben onderzocht wat de verschillen zijn in leeftijd tussen mannen en vrouwen online. Niet verrassend: over hele grote datasets is er een patroon te zien dat vrouwen vooral jonger zijn op het internet en mannen ouder. Dit heeft echter wel gevolgen, zeker als je bedenkt dat dit de vooroordelen zijn die LLM’s zoals ChatGPT meenemen in hun stochastische antwoorden op menselijke vragen. In deze video legt de onderzoeker dit aan Nature uit. Zeer de moeite waard om te kijken. De resultaten van het onderzoek lees je hier.
Ook de moeite waard: het lange essay van James O’Sullivan voor Noēma, The Last Days of Social Media. Daarin betoogt hij dat social media in een eindfase zijn beland en wat hij voor zich ziet als een gedroomde digitale toekomst.
We can dream of a digital future where belonging is no longer measured by follower counts or engagement rates, but rather by the development of trust and the quality of conversation. We can dream of a digital future in which communities form around shared interests and mutual care rather than algorithmic prediction. Our public squares — the big algorithmic platforms — will never be cordoned off entirely, but they might sit alongside countless semi‑public parlors where people choose their company and set their own rules, spaces that prioritize continuity over reach and coherence over chaos. People will show up not to go viral, but to be seen in context. None of this is about escaping the social internet, but about reclaiming its scale, pace, and purpose.
Ik zal het werk van Howard Rheingold, het PhD-onderzoek van Lilia Efimova, mijn eigen afstudeerscriptie en al die andere wetenschappelijke publicaties uit de jaren nul maar weer eens afstoffen, want volgens mij schreven we precies daarover. En wat er toen gebeurde … 😉
Maar goed, dromen mag en we zijn collectief wel een hele boel wijzer geworden.
Of juist niet. Ik keek afgelopen week de driedelige documentaire over een groep YouTube kidfluencers, The Squad genaamd. Een groepje kinderen, vroege tieners, die onder leiding van de moeder van een van hen, de godganse dag video’s maakten voor een miljoenenpubliek. Kijk gerust zelf hoe een moeder een kleine sekte wist te creëren rond haar dochter, een minderjarige die voor het inkomen zorgt middels YouTube videos (en inmiddels op andere platformen): Bad Influence, the dark side of kidfluencing (Netflix).
Als er één boodschap mag blijven hangen van deze documentaire dan is het wel het overal verboden zou moeten zijn om geld te kunnen verdienen met video’s waar minderjarigen in meespelen. Perverse geldprikkels scheppen pervers gedrag.
In dat licht bezien raad ik je ook deze twee video’s aan. De eerste is een essay van Internet of Bugs die betoogt waarom we de oorlog tussen mens en machine allang verloren hebben, namelijk dat de algoritmes contentmakers richting het maken van extreme video’s duwen (precies wat gebeurde bij bovengenoemde kidfluencers!). Zeer de moeite waard om te kijken. De tweede video is een documentaire van Arte (nog online tot eind december) over de gevolgen van AI-slop op de teloorgang van het web: AI and the Death of the Internet
Er is ook positief nieuws. Het is bemoedigend om te zien dat social media gebruik lijkt te dalen (of stagneren op z’n minst). Jaz-Michael King maakte een interessante vergelijking tussen padel en sociaal netwerken. Het aantal padel-velden en spelers groeit gestaag, net als het ecosysteem in de fediverse. Padel lijkt op tennis, maar is toch een ander spel, net als de fediverse niet hetzelfde is als de grote platforms. Hij spreekt zijn medegebruikers en vormgevers in de fediverse toe:
To everyone already building in the fediverse – the admins, the moderators, the developers, the artists, the writers, the everyday users… keep going. Every time you welcome someone new, every time you resolve a conflict with care, every time you share something thoughtful or beautiful or kind, you’re helping shape a different kind of internet.
You’re not just connecting people, you’re restoring meaning to that connection. You’re helping build spaces that are slower, more intentional, more humane. You’re showing that online communities can be self-governed, safer, and grounded in values, not revenue.
Mooie woorden!
Event
Tijdens FOSDEM (31 jan/ 1 feb 2026) is er op zaterdag 31 januari ook weer een Social Web Devroom. Voorstellen voor presentaties kunnen tot 1 december gedaan worden.
Tot slot: Open State vraagt hulp
Open State vraagt hulp van ons in. Juist ook van mensen die dit niet gewend zijn om te doen:
Tilburg University en Open State Foundation doen samen onderzoek naar hoe goed beschikkingen, officiële besluiten van overheidsorganisaties, te vinden zijn voor burgers. Dit gebeurt binnen het project Beschikkingen in Beeld, waarmee we overheden willen helpen om beschikkingen beter en duidelijker openbaar te maken.
Je kunt meedoen door naar deze pagina te gaan.
Het duurde even tussen deze en de vorige editie, maar de energie komt langzaam weer terug in mijn leven en dat geeft ruimte om weer veel te lezen rondom digitale zaken.
Het blijft frustrerend om te constateren dat de grootmacht aan de andere kant van de plas zich dieper en dieper ingraaft in ondemocratische maatregelen, mede dankzij abjecte techbro’s, waardoor wij onze digitale levens niet meer zeker zijn. Daarom is en blijft het belangrijk op de hoogte te blijven en de mensen om je heen, soms met microstapjes, uit het web van big tech los te peuteren. Het kan namelijk wel!
Leesze!
Elmine
P.S.: In deze editie komen links naar websites met betaalmuren voor. Deze website kan je helpen die artikelen zonder abonnement te lezen.
Bert, bedankt!
De verkiezingen zijn voorbij en dankzij de inspanningen van haarzelf en een hele grote groep nerds onder aanvoering van Bert Hubert, is het gelukt Barbara Kathmann met voorkeursstemmen te behouden als pleitbezorger in de Tweede Kamer voor een verstandige digitale strategie. Hoera!
Digitalisering sluit ook mensen buiten
In de Volkskrant een artikel over hoe digitalisering uitpakt als het niet inclusief ontworpen is: Digitalisering zorg sluit Nederlanders buiten: ‘Patiënten lopen weg bij een aanmeldzuil’. Een voorbeeld: als patiënten in een ziekenhuis een paar minuten later dan de afspraak bij de zuil staan, dan kunnen ze zich niet meer aanmelden. Gevolg is dat een deel van de patiënten weer omkeert en naar huis gaat, in plaats van zich te melden bij een medewerker om zich zo alsnog aan te melden voor de afspraak. Ander voorbeeld: de zuilen zijn niet goed te gebruiken voor mensen zittend in een rolstoel. Iedereen die wel eens in het ziekenhuis komt heeft ze dan ook vast wel zien staan, de medewerkers of vrijwilligers die anderen helpen zich aan te melden bij de digitale zuilen. Is dat dan efficiëntere zorg of vooral slecht ontwerp?
Over Big Tech
Blijkbaar is Apple’s eigen Intelligence nog niet in zicht, want ze sloten een deal met Google. Hoe dit technisch geïmplementeerd wordt, en of ik straks toch weer onverhoopt Google-klant ben is me nog niet helemaal duidelijk. Overigens, ik zal nooit wennen aan de geldbedragen die met dit soort deals gepaard gaan.
Deze week deed ook een interessante website de ronde (uit de koker van Francesca Bria): https://www.authoritarian-stack.info
This project maps the “Authoritarian Stack”—a network of firms, funds, and political actors turning core state functions into private platforms. Based on an open-source dataset of over 250 actors, thousands of verified connections, and $45 billion in documented financial flows.
Zeer interessant om doorheen te scrollen, zeker als je je nog niet bewust bent van de immense invloed die de techbro’s hebben via verschillende bedrijven waar ze in investeerden.
Ondertussen is de afzichtelijke bril van Meta ook op de Nederlandse markt. We moeten dus overal beducht zijn voor ‘glassholes’. 404 Media schreef al over het argument van Meta dat het niets anders is dan een telefoon (dat is het wel) en dat nerds allang hebben uitgevogeld hoe je het ledlampje tijdens filmen uitschakelt. Theresa Song Loong schreef voor Kennisnet dan ook niet voor niets een goed artikel dat scholen NU keuzes moeten maken of en hoe deze wearable devices toegestaan zijn. Song Loong doet nog een vriendelijke poging om ook de positieve kant te belichten en kansen te benoemen. Naar mijn bescheiden mening mag je vanaf nu alle mensen die een Ray-Ban (zonne)bril dragen weigeren ergens binnen te laten en tot paria’s verklaren.
Nu ik het toch over het onderwijs heb, Felienne Hermans schreef in Trouw een goed opiniestuk waarin ze zich verwondert over het verschil in omgang tussen de schaakcomputer (weet je nog, Deep Blue?) en de taalcomputer (je weet wel, LLM’s)
“De wereld van schaak is nauwelijks aangedaan door AI. Mensen zijn sinds de winst van Deep Blue niet minder gaan schaken, eerder meer. Schaakrobots doen niet mee aan wereldkampioenschappen. En zit jij een potje te schaken, dan is het een faux pas om even snel op je telefoon de beste zet op te zoeken, tenzij dat met wederzijdse instemming gebeurt.”
En dan schrijft ze iets dat me raakte:
Blijkbaar nemen we als samenleving het schrijven van teksten lang niet zo serieus als schaken. We zien het niet als een activiteit die een inherente waarde heeft. Wat zegt dat over de wereld waarin we kinderen grootbrengen?
Inderdaad…
Lees vooral het hele stuk. Lees het helemaal zelf, niet de samenvatting 😉
Potentiële kill switch in de bus
In een Deense krant werd uit de doeken gedaan hoe een Noors team twee bussen onderzocht in de diepste gangen van een mijn om ze onbespied te kunnen ontmantelen en uitvinden hoe de bussen in elkaar steken, vooral ook hoe ze op afstand verbinding maken met hun makers. De ene bus was van Nederlandse makelij. Ze vonden niets spannends. De andere bus kwam uit China en met die bus was wel wat aan de hand. Het probleem zat ‘m niet in de camera’s in de bus (ze kunnen dus niet op afstand burgers in andere landen volgen), maar wel met de computer die de accu en motor van de bus aanstuurt. Deze was via een SIM-kaart verbonden met het internet, zodat er op afstand updates naar de bus gestuurd kunnen worden. Dat is natuurlijk de crux. Een update kán ook een kwaadwillende update zijn. Een update waardoor alle bussen ineens stil komen te staan. Kortom, in Denemarken worden politici nu wat onrustig, want de halve busvloot in je land heb je niet een twee drie vervangen.
Het (a)sociale web
En dan nog maar weer even over de vooroordelen die de online wereld amplificeert. Onderzoekers hebben onderzocht wat de verschillen zijn in leeftijd tussen mannen en vrouwen online. Niet verrassend: over hele grote datasets is er een patroon te zien dat vrouwen vooral jonger zijn op het internet en mannen ouder. Dit heeft echter wel gevolgen, zeker als je bedenkt dat dit de vooroordelen zijn die LLM’s zoals ChatGPT meenemen in hun stochastische antwoorden op menselijke vragen. In deze video legt de onderzoeker dit aan Nature uit. Zeer de moeite waard om te kijken. De resultaten van het onderzoek lees je hier.
Ook de moeite waard: het lange essay van James O’Sullivan voor Noēma, The Last Days of Social Media. Daarin betoogt hij dat social media in een eindfase zijn beland en wat hij voor zich ziet als een gedroomde digitale toekomst.
We can dream of a digital future where belonging is no longer measured by follower counts or engagement rates, but rather by the development of trust and the quality of conversation. We can dream of a digital future in which communities form around shared interests and mutual care rather than algorithmic prediction. Our public squares — the big algorithmic platforms — will never be cordoned off entirely, but they might sit alongside countless semi‑public parlors where people choose their company and set their own rules, spaces that prioritize continuity over reach and coherence over chaos. People will show up not to go viral, but to be seen in context. None of this is about escaping the social internet, but about reclaiming its scale, pace, and purpose.
Ik zal het werk van Howard Rheingold, het PhD-onderzoek van Lilia Efimova, mijn eigen afstudeerscriptie en al die andere wetenschappelijke publicaties uit de jaren nul maar weer eens afstoffen, want volgens mij schreven we precies daarover. En wat er toen gebeurde … 😉
Maar goed, dromen mag en we zijn collectief wel een hele boel wijzer geworden.
Of juist niet. Ik keek afgelopen week de driedelige documentaire over een groep YouTube kidfluencers, The Squad genaamd. Een groepje kinderen, vroege tieners, die onder leiding van de moeder van een van hen, de godganse dag video’s maakten voor een miljoenenpubliek. Kijk gerust zelf hoe een moeder een kleine sekte wist te creëren rond haar dochter, een minderjarige die voor het inkomen zorgt middels YouTube videos (en inmiddels op andere platformen): Bad Influence, the dark side of kidfluencing (Netflix).
Als er één boodschap mag blijven hangen van deze documentaire dan is het wel het overal verboden zou moeten zijn om geld te kunnen verdienen met video’s waar minderjarigen in meespelen. Perverse geldprikkels scheppen pervers gedrag.
In dat licht bezien raad ik je ook deze twee video’s aan. De eerste is een essay van Internet of Bugs die betoogt waarom we de oorlog tussen mens en machine allang verloren hebben, namelijk dat de algoritmes contentmakers richting het maken van extreme video’s duwen (precies wat gebeurde bij bovengenoemde kidfluencers!). Zeer de moeite waard om te kijken. De tweede video is een documentaire van Arte (nog online tot eind december) over de gevolgen van AI-slop op de teloorgang van het web: AI and the Death of the Internet
Er is ook positief nieuws. Het is bemoedigend om te zien dat social media gebruik lijkt te dalen (of stagneren op z’n minst). Jaz-Michael King maakte een interessante vergelijking tussen padel en sociaal netwerken. Het aantal padel-velden en spelers groeit gestaag, net als het ecosysteem in de fediverse. Padel lijkt op tennis, maar is toch een ander spel, net als de fediverse niet hetzelfde is als de grote platforms. Hij spreekt zijn medegebruikers en vormgevers in de fediverse toe:
To everyone already building in the fediverse – the admins, the moderators, the developers, the artists, the writers, the everyday users… keep going. Every time you welcome someone new, every time you resolve a conflict with care, every time you share something thoughtful or beautiful or kind, you’re helping shape a different kind of internet.
You’re not just connecting people, you’re restoring meaning to that connection. You’re helping build spaces that are slower, more intentional, more humane. You’re showing that online communities can be self-governed, safer, and grounded in values, not revenue.
Mooie woorden!
Event
Tijdens FOSDEM (31 jan/ 1 feb 2026) is er op zaterdag 31 januari ook weer een Social Web Devroom. Voorstellen voor presentaties kunnen tot 1 december gedaan worden.
Tot slot: Open State vraagt hulp
Open State vraagt hulp van ons in. Juist ook van mensen die dit niet gewend zijn om te doen:
Tilburg University en Open State Foundation doen samen onderzoek naar hoe goed beschikkingen, officiële besluiten van overheidsorganisaties, te vinden zijn voor burgers. Dit gebeurt binnen het project Beschikkingen in Beeld, waarmee we overheden willen helpen om beschikkingen beter en duidelijker openbaar te maken.
Je kunt meedoen door naar deze pagina te gaan.
