Vooraf: Een verkorte versie van onderstaande tekst sprak ik uit tijdens Public Spaces 2026 om DoeiDag te introduceren.

Ik moet iets bekennen. Als ik in de trein zit kijk ik wel eens stiekem mee op het scherm van de persoon die naast me zit. Onlangs zat ik weer eens naast iemand die werkte op een Windows laptop van de baas, te herkennen aan de bedrijfssticker met serienummer. In Word werd aan een document geschreven, maar vlak voordat we het station binnenreden opende mijn medereiziger Outlook, typte driftig nog een mail, voegde het document eraan toe en terwijl we langzaam langs het perron rolden werd de mail verstuurd en daarna de laptop dichtgeklapt. De handelingen volgden zo soepel op elkaar, dat ik maar één conclusie kon trekken. Dit doet deze persoon tientallen keren per dag. Het was voor mij het zoveelste moment dat ik me realiseerde welke uitdaging het is om los te komen van big tech.

Afgelopen januari was ik naar Brussel afgereisd voor FOSDEM. Dat is een enorm evenement waar heel veel mensen die werken aan open source software bij elkaar komen. Als niet-programmeur kwam ik vooral af op de presentaties over ontwikkelingen in de fediverse. Björn Stach vertelde daar over de campagne die hij had gestart in Duitsland, onder de titel DI day, digital independence day. Met de campagne proberen hij en z’n mede-activisten een breed publiek te prikkelen en stimuleren om af te stappen van big tech tools.

In de wandelgangen kwam ik in gesprek met een andere Björn, Rolf en een van de mensen uit Duitsland die zich ook actief inzet voor DI day, Sascha Foerster. Ter plekke besloten Rolf, Björn en ik dat we DI day ook naar Nederland wilden halen, maar dan met een Nederlandse naam. Terwijl we brainstormden over een naam vroeg Sascha ons wat het Nederlandse woord voor dag zeggen eigenlijk is. ‘Doei,’ was ons antwoord. Vervolgens zochten we naar woorden die samen het woord DOEI maakten. Zoiets als digitaal onafhankelijk, elkaar inspireren. Uiteindelijk verzonnen we meer varianten, maar kwamen ook tot de conclusie dat het niet zoveel uitmaakt, want #DOEI vat het allemaal samen.

Doei Microsoft, Doei Google, Doei Meta, Doei X, Doei Amazon.

Sinds februari zijn we een website aan het opbouwen op doeidag.nl en in de fediverse hebben we al een aantal zondagen wat rumoer veroorzaakt. Waarom? Een paar bedrijven hebben complete macht onze digitale communicatiemiddelen en werkgereedschap. Sterker nog, slechts een handjevol mannen hebben zoveel macht dat we in een digitaal feodaal stelsel leven. Van het voetbalteam dat whatsappt, tot de gemeente die al het werk via Microsoft Teams coördineert, van tieners die met elkaar ‘snappen’ tot burgemeesters die insta stories delen, collectief hebben we ons overgeleverd aan de grillen van een paar bedrijven, die niet perse het beste voorhebben met ons.

Dat. Moet. Anders.

Die boodschap doet echter al een hele tijd de ronde. Toch is het gebruik van whatsapp schijnbaar onuitroeibaar. En grote kans dat je werkt op een laptop van je werkgever en daar mag en kun je niet zomaar andere software op installeren. Trouwens, wij mensen houden helemaal niet zo van verandering. Alle automatismen op de machine waarmee we dagelijks ons werk doen, zoals die medereiziger in de trein onbewust aan mij demonstreerde, gooien we liever niet overhoop. De urgentie om minder afhankelijk te worden van big tech snappen we rationeel wel, maar die is hoog over, abstract, niet vandaag, niet nu, nu moet ik eerst even dat rapport uitwerken in Word, want tijd om te bedenken hoe ik dat zonder Word zou kunnen doen heb ik niet. Zolang niemand concreet de stekker uit jouw Microsoft account trekt, kun je net doen alsof het allemaal wel los loopt, maar beter is het om nu alvast alternatieven in gebruik te nemen waardoor het geen zak meer uitmaakt of je het aan de stok krijgt met één man, zoals rechters van het Internationaal Strafhof hebben ervaren.

Die alternatieven ontdekken en leren gebruiken wordt makkelijker en leuker als je het samen doet. Rolf, Björn en ik hebben alle drie al zoveel mogelijk afscheid genomen van software en sociale netwerken van big tech, maar we snappen ook dat veel mensen koudwatervrees hebben of zich machteloos voelen. Wij willen mensen laten ervaren dat het water helemaal niet zo koud is en dat we helemaal niet zo machteloos zijn. We willen bouwen aan een groot netwerk van mensen die bij de overstap kunnen helpen, zolang het ons als maatschappij maar minder afhankelijk maakt van big tech.

Daarom geven wij met DoeiDag je elke eerste zondag van de maand het excuus om tijd te maken. Eén dag in de maand waarop je samen met anderen keihard DOEI zegt tegen big tech. Wij staan elke eerste zondag van de maand klaar om iedereen die verder los wil komen van big tech aan te moedigen en toe te juichen. En omdat we deze campagne tot in de sportkantines willen laten resoneren, kunnen we heel veel hulp gebruiken. Waar we op hopen is dat zoveel mogelijk mensen in Nederland mee gaan juichen en vieren. Elke eerste zondag van de maand bouwen we een big tech afscheidsfeestje en tegelijkertijd een hulpnetwerk.

Ik vraag je, mede namens Björn en Rolf, om ook DoeiDag-activist te worden. Deel jouw ervaring met installeren en gebruiken van andere software. Stel vragen online over alternatieven waar je naar op zoek bent. Organiseer een ‘whatsapp de wijk uit’-borrel met je buren. Breng mensen bij elkaar om oude laptops te voorzien van Linux. Vertel online hoe je je mail hebt verhuisd. Laat weten welke non-bigtech app voor jou goed werkt. En nee, dat hoeft niet perse op de eerste zondag van de maand. Meedoen kan op elke dag van de week, maar elke eerste zondag van de maand komen we even samen, online of offline, om te vieren dat we weer een stukje verder zijn in keihard DOEI zeggen tegen big tech. Doe mee en tot de volgende DoeiDag!